همهی انواع پرندگان به طور منظم مناطق زیستی تابستانی و زمستانی را تغییر نمیدهند و حتی بین یک گونه، جمعیتهای متفاوت علاقمند به مهاجرت وجود دارد. محققان آلمانی و استرالیایی برای اولین بار توانستند این تفاوتها را با انواع یک ژن مرتبط سازند. هر چه یک بخش احتمالاً اضافی در این ژن بلندتر باشد، حیوانات بیشتر به دوردستها مهاجرت میکنند.
به گزارش رونامه الكترونيكي دانش و فناوري ـ ستنا، تخمین زده شده است که 50 میلیارد پرنده دو بار در سال اقدام به مهاجرت میکنند، برخی از گونهها مسیرهای هزاران کیلومتری را طی میکنند. طبق اظهارات این محققان به سرپرستی یاکوب مولر از بخش پرنده شناسی مؤسسه ماکس پلانک در اشتارنبرگ: «این رفتار افراد ناوارد و دانشمندان را به یک اندازه مجذوب خود کرده است و ممکن است یکی از پدیدههای زیست شناختی که بیشتر از همه مورد مطالعه بوده است، باشد.» به نوشته این گروه سه نفره در مجله «گزارشات انجمن سلطنتی»، مکانیسم های بنیادین این پدیده بندرت ریشه یابی شده است.
مولر و همکارانش برای دستیابی به آگاهی بیشتر دربارهی ژنهای دخیل، از اطلاعات جامع مربوط به چکاوکها (سیلویا آرتی کاپیلا) استفاده کردند. این پرنده آوازخوان که جثهی یک چرخ ریسک را دارد، بومی تقریباً کل اروپا و آفریقای شمالی است. به ویژه جمعیتهای شمالی و شرقی مهاجرتهای وسیعی انجام میدهند، در حالی که برای مثال در جمعیتهای کاپفردن یا گیبرالتر حتی ناآرامی مهاجرت فصلی معمول نیز به چشم نمیخورد.
محققان روی شش ژن که ارتباط آنها با روند ساعت درونی و با تفاوتهای رفتاری فردی معلوم شده است، متمرکز شدند. این جستجو به نامگذاری یکی از این ژن ها به نام ADCYAP1 (آدنیلات سیکلاز فعال کننده ی پلی پپتید 1) منجر شد. این ژن به ویژه در غده هیپوفیز خوانده میشود و حاوی اطلاعاتی دربارهی ماده پیام رسانی است که میتواند تعداد زیادی از عوامل را، از دمای بدن و میزان سوخت و ساز گرفته تا رفتار غذایی، تحت تأثیر قرار دهد.
در بخشی از این ژن که در نهایت به پروتئین ترجمه نمیشود، دو جفت باز حدود صد بار تکرار شدهاند. هرچه این همراه ریز طولانی تر باشد، حیوانات بیشتر تحت تأثیر ناآرامی مهاجرت قرار میگیرند. مولر و همکارانش دریافتند که هر چه تعداد انواع طولانی در یک جمعیت بیشتر باشد، رفتار مهاجرتی آنها بیشتر هویدا میشود.
محققان تخمین میزنند که انواع ژن ADCYAP1 قادرند تفاوتهای قابل شمارهگذاری بین افراد یا جمعیتها را تا حدود 3 درصد مشخص سازند. به نوشتهی آنان، با توجه به پیچیدگی رفتار مهاجرت، این یک نتیجه ی بسیار خوب است.
برگردان: خديجه كاظم عليلو
